5362 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde, Birliğin gelirleri arasında Birliğe bağlı odalardan alınacak kayıt ücreti ve katılma payı bulunmaktadır. Aynı şekilde Federasyon ve Konfederasyon gelirleri içinde de aynı gelir kalemi yer almaktadır. Dolayısıyla Odalar üyesi olduğu Birliğe ve Federasyona üyelik kaydı sırasında kayıt ücreti ve ilerleyen yıllarda ise katılma payı ödemek zorundadır. Yine Birlikler ve Federasyonlar da TESK’e kayıt ücreti ve katılma payı ödemek zorundadır. Ayrıca Odalar, Kanunun 73üncü maddesine göre oluşturulan ve esnaf ve sanatkarların her türlü meslek eğitimi faaliyetini gerçekleştirmek ve desteklemek amacıyla Konfederasyon bünyesinde kurulan Meslek Eğitimi Fonuna da ödeme yapmaktadırlar.
5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun “Mesleki Eğitimin Finansmanı” başlıklı 74 üncü maddesi gereğince; Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşlarının, bu kanunda belirtilen meslek eğitimine ilişkin görevlerini yerine getirmek için katılım paylarının hesaplanmasında kullanılan yöntem esas alınarak, yıllık gayrisafi gelirlerinin % 5’ini ayırmak suretiyle eğitim bütçesi yapacağı, odaların ayırdıkları bu payın beşte birini birliğe, beşte birini varsa federasyona, beşte birini Konfederasyon bünyesindeki Meslek Eğitimi Fonuna hesap yılını takip eden mart ayı sonuna kadar ödeyeceği, geriye kalan miktarını da kendilerinin mesleki eğitim için kullanacağı, birlik ve federasyonların ise ayırdıkları bu payın beşte birini Konfederasyon bünyesindeki Meslek Eğitimi Fonuna ödeyeceği, geriye kalan miktarını da kendilerinin mesleki eğitim için kullanacağı, Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşlarınca Yapılacak Mesleki Eğitim Uygulamalarının Düzenlenmesine Dair Yönetmelik ve Meslek Eğitimi Fonu Yönetmeliğine göre de eğitim bütçesi olarak ayrı bir banka hesabı açılacağı hüküm altına alınmıştır.
İlgili Yönetmeliğe göre Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları yıllık gayri safi gelirlerinin %5’ini eğitim bütçesi olarak ayırırlar. Eğitim bütçesi yıllık olarak hesaplanır ve ayrı bir banka hesabında tutulur. Eğitim bütçesinin yapılmasında; Kanuna göre üst kuruluşlardan satın alınan evrakın maliyet bedeli ile bu Kanun dışındaki diğer kanuni düzenlemeler nedeniyle elde edilen gelirlerin maliyet bedelleri ve bunlar için yapılan giderler gayri safı gelirden mahsup edilir.
Kanunun 74 üncü maddesinde öngörülen eğitim bütçesinden aktarılacak paylar, hesap yılını takip eden Mart ayı sonuna kadar ilgili hesaplara aktarılır.
Bir önceki yıldan kalan eğitim bütçesi hesabındaki harcanmamış meblağ, bir sonraki yılın eğitim bütçesi hesaplanırken gayri safi yıllık gelire dâhil edilmez. Birlik ve federasyonlar, %5’lik eğitim bütçesi ve %3’lük katılım payını hesaplarken, Kanunun 74 üncü maddesi gereğince bağlı odaları tarafından eğitim bütçesi hesaplarına aktarılan beşte birlik payları, gayri safi yıllık gelire dâhil etmezler.
193 sayılı GVK çerçevesinde Gayrisafi gelir, bir kazanç veya irat kaynağından elde edilen brüt (kesintisiz) gelirlerin toplamıdır. Yani:
–Henüz giderler düşülmemiştir
–Henüz istisna veya indirimler uygulanmamıştır.
–Bu nedenle vergilendirilecek safi gelir değildir.
Örneğin Bir kişi kira geliri elde ediyorsa:
-Yıllık kira geliri: 200.000 TL → Gayrisafi hasılat
-Giderler (tamir, sigorta vb.): 40.000 TL
Buna göre Gayrisafi gelir: 200.000 TL, Safi (vergilendirilecek) gelir: 200.000 − 40.000 = 160.000 TL olacaktır.
Gayri Safi Gelir Kavramı belli bir dönemde vergi ve o geliri sağlamak için yapılan her türlü harcama öncesi hesaplanan gelirdir.
Konuyu örnekle açıklamak gerekirse;
(A) Odasının 31.12.2025 tarihli Gelir Gider Tablosu
| GİDERLER | GELİRLER | ||
| Gider Toplamı | 800.000 | Gelir Toplamı | 1.000.000 |
| Gelir Fazlası | 200.000 | – | |
| Genel Toplam | 1.000.000 | 1.000.000 | |
Gayrisafi gelirler toplamından Odanın üst kuruluşlardan aldığı basılı evrakın alış maliyetleri ve 5362 sayılı Kanun dışındaki diğer Kanuni düzenlemeler nedeniyle elde edilen gelirlerin (örneğin oda üyelerinin muhasebesinin tutulması için yapılan harcamalar veya plaka satışı için yapılan giderler) maliyet bedelleri ile bunlar için yapılan giderler gayrısafi gelirden mahsup edilecektir (TESK’in 15.02.2006 tarihli ve 26 sayılı Genelgesi). Bu giderlerin sırasıyla 75.000 TL ve 25.000 TL olduğunu varsayalım.
| Mahsup edilecek kalemler | Miktar |
| Üst Kuruluşlardan alınan basılı evrak maliyet bedeli | 75.000 TL |
| 5362 sayılı Kanun dışındaki diğer kanuni düzenlemeler nedeniyle elde edilen gelirlerin maliyet bedelleri ve bunlar için yapılan giderler | 25.000 TL |
| Toplam | 100.000 |
Odanın Eğitim Bütçesi matrahı (1.000.000–100.000=) 900.000 TL olacaktır.
| (A) Odasının 2026 yılı Eğitim Bütçesi | (900.000 x %5 =) 45.000 TL |
| (A) Odası 4.500 TL olan eğitim bütçesinden; | |
| Birlik Mesleki Eğitim Fonuna, | 9.000 TL ( 45.000 x 1 / 5 ) |
| Federasyon Meslek Eğitim Fonuna, | 9.000 TL ( 45.000 x 1 / 5 ) |
| Konfederasyon Mesleki Eğitim Fonuna, | 9.000 TL ( 4.0500 x 1 / 5 ) |
| 27.000 |
Anılan Oda üst kuruluşlara toplam hesap yılını takip eden Mart ayı sonuna kadar (örneğimizde 31 Mart 2026) toplam 27.000 TL’yi her bir üst kuruluşa payı oranında ödemesi gerekmektedir. Kalan 18.000 TL ise (45.000-27.000) odanın eğitim bütçesini oluşturacak ve bu amaçla kullanılacaktır.
İlgili Kanun ve Yönetmelik hükümlerine göre, söz konusu ödemelerin zamanında yapılmaması halinde aidat ve katılma payı alacağında olduğu gibi ilamlı icra yönteminden bahsedilmemiştir. Ancak söz konusu alacaklar Birlik, Federasyon ve Konfederasyonun Kanunen belirlenmiş bir alacağı olduğundan alacaklı olan bu üst kuruluşlar genel hükümlere göre bunun talebi ve tahsili için gerekli işlem ve bu çerçevede ilamsız icra yoluna başvurulması her zaman mümkündür.
