TÜRKİYE’DE SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA TABİ SİGORTALI  TÜRLERİ VE SAYILARI (2026 ŞUBAT VERİLERİ)

sigortalı esnaf

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 60 ıncı maddesinde herkesin, sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu ve Devletin, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alacağı ve teşkilatı kuracağı düzenlenmiştir.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK); devlet memurları, hizmet akdi ile çalışanlar, tarım işlerinde hizmet akdi ile çalışanlar, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar ile tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanları kapsayan beş farklı emeklilik rejiminin, aktüeryal olarak hak ve yükümlülüklerin eşit olacağı tek bir emeklilik rejimine dönüştürülmesi için Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK), Bağ-Kur Genel Müdürlüğü ve Emekli Sandığı Genel Müdürlüğünü aynı çatı altında toplayan 20.05.2006 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile kurulmuştur.

01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun amacı, sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından kişileri güvence altına almak; bu sigortalardan yararlanacak kişileri ve sağlanacak hakları, bu haklardan yararlanma şartları ile finansman ve karşılanma yöntemlerini belirlemek; sosyal sigortaların ve genel sağlık sigortasının işleyişi ile ilgili usul ve esasları düzenlemektir.

Ülkemizde sosyal sigortacılık esaslarına dayanan primli sistem ve sosyal yardımlar ile hizmetleri kapsayan primsiz sistem yardımları mevcuttur. Primli sistem, sosyal güvenlik sistemi kapsamında SGK tarafından yürütülmektedir. Primsiz sistem ise, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı görev alanına girmekle birlikte aylıkların ödenmesiyle ilgili olarak SGK hizmet sunmaktadır.

Primli sistemde aşağıda yer alan Kanunlar yürürlüktedir.

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 2008 yılından bu yana yürürlüktedir. Bazı maddeleri yürürlükte bulunan diğer kanunlar ise aşağıda yer almaktadır.

• 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu,

• 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu,

• 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu,

• 5434 Sayılı Emekli Sandığı Kanunu,

SGK’nın 2019 yılında yayımladığı tanıtım kitapçığına göre Primsiz Aylıklar kapsamındaki mevzuat çerçevesi de aşağıdaki gibidir.

• 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun,

• 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkındaki Kanun,

• 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun,

• 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun,

• 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu,

• 3160 sayılı Emniyet Teşkilatı Uçuş ve Dalış Hizmetleri Tazminat Kanunu,

• 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu,

• 2913 sayılı Başarılı Sporculara Aylık Bağlanması ile Devlet Sporcusu Unvanı Verilmesi Hakkında Kanun,

• 168 sayılı Yabancı Memleketlerde Türk Asıllı Ve Yabancı Uyruklu Öğretmenlere Sosyal Yardım Yapılması Hakkında Kanun,

• 442 sayılı Köy Kanunu İlgili Maddeleri,

• 3201 Sayılı Yurtdışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurtdışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun.

Yine SGK’nın 2019 yılında yayımladığı kitapçığına göre sosyal güvenlik sistemine ilişkin bilgilere aşağıda yer verilmiştir.

1. Sosyal Güvenliğin Kapsamı, Şartları ve Sigorta Kolları

1.1. Sosyal Güvenliğin Kişiler Bakımından Kapsamı

5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile daha önce üç farklı sosyal sigorta kurumu kapsamında hizmet alan toplum kesimleri için söz konusu üç kurum birleştirilerek tek çatı uygulaması getirilmiş ve bu hizmetin toplumun tümüne Sosyal Güvenlik Kurumunca sağlanması öngörülmüştür. Kurum sosyal sigorta hizmetlerini 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre sunmaktadır.

1.2. Sigortalı Sayılanlar

5510 sayılı Kanun’da sigortalı sayılanlar üç grupta ele alınmıştır. 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrası hükmüyle önceden üç ayrı Kanuna tabi olan kişiler bir araya getirilmiştir.

Sigortalı sayılanları ele alan 4 üncü madde, 5510 sayılı Kanun’un en önemli kısımlarından biri olup, Kanunun bütünü için referans niteliği taşımaktadır. 5510 sayılı Kanun çıkmadan önceki dönemdeki ifadeleriyle, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi SSK’ya (hizmet akdine tabi ile çalışanlar), (b) bendi Bağ Kur’a (kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar) ve (c) bendi ise Emekli Sandığı’na (memurlar) tabi olanları ifade etmektedir.

2. Toplam Sigortalı Sayıları

Yukarıda açıklandığı üzere Ülkemizde sosyal güvenlik sisteminde 5510 sayılı Kanuna göre sigortalı türleri:

4/a (SSK): İşveren-işçi ilişkisiyle çalışan sigortalılar

4/b (Bağ-Kur): Kendi nam ve hesabına çalışanlar (esnaf, serbest meslek vb.)

4/c (Emekli Sandığı): Kamu çalışanlarının sigortalıları

Bağımlılar ve diğer kategoriler: Bağımlı sigortalılar, çırak, stajyer vb. gruplar,

şeklinde belirlenmiştir.

2026 Şubat ayı itibariyle toplam sigortalı sayıları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

2026/Şubat  
SGK Kapsamındaki Toplam Sigortalı SayılarıAktif: 25.880.728 Pasif: 17.062.798 Bağımlı: 32.701.262 Toplam: 76.120.065 Aktif/Pasif: 1,59
4/A Kapsamındaki Sigortalı SayılarıAktif: 19.039.973 Pasif:  11.580.2181 Bağımlı: 16.386.874 Toplam: 47.364.891 Aktif/pasif: 1,71  
4/B Kapsamındaki Sigortalı SayılarıAktif: 3.165.742 Pasif: 2.920.112 Bağımlı: 10.021.551 Toplam: 16.158.529 Aktif/Pasif: 1,29  
4/C Kapsamındaki Sigortalı SayılarıAktif: 3.675.013 Pasif: 2.562.505 Bağımlı: 7.142.918 Toplam:13.372.098 Aktif/Pasif: 1,55
Not: Şubat 2026 verilerinde olmadığı için bağımlı ve toplam sayılar Kasım 2025 verilerinden alınmıştır.

Ülkemizdeki çıraklar, yurt dışı topluluk, tarım, diğer sigortalılar ve stajyer ve kursiyelerin toplamından oluşan toplam aktif sigortalı sayısı, Şubat 2026 itibariyle, 25.880.728 kişi olup bunun 3.165.742 kişisi Bağ-Kur’lu olarak anılan 4/b kapsamındaki sigortalılardır. Diğer aktif sigortalılar ise 19.039.973 kişi olarak 4/a kapsamındaki işçiler ile 4/c’li olarak 3.675.013 kamu görevlisi bulunmaktadır. Zorunlu sigortalı içinde muhtarlar ve zorunlu tarım sigortalıları da bulunmaktadır.

Aylık veya gelir alanlardan oluşan toplam pasif sigortalılar sayısı ise 17.062.798 kişidir. Toplam Bağımlılar ise 32.701.262 kişidir. Sosyal Sigorta Kapsamı (4/a, 4/b, 4/c) 76.120.065 kişidir.

3-Pasif Sigortalılar Tanımı

Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminde “pasif sigortalı”, aktif olarak çalışmayan ancak daha önceki sigortalılığı nedeniyle sistemde hak sahibi olan kişiyi ifade etmektedir. Bu sınıflandırma Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kayıt ve istatistik terminolojisinde kullanılır.

Genellikle şu kişiler pasif sigortalı sayılır:

a-Emekliler

Yaşlılık (emekli) aylığı alanlar

Malullük aylığı alanlar

b-Hak sahipleri

Vefat eden sigortalının eşine bağlanan dul aylığı

Çocuklara bağlanan yetim aylığı

Anne ve babaya bağlanan ölüm aylığı

c-Çalışması sona ermiş ama sistemde hak sahibi olanlar

Aktif prim ödemesi yapmayan, ancak önceki hizmetleri nedeniyle aylık alan kişiler

Şubat 2026 dönemi itibariyle sigortalı sayıları bütüncül olarak aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

SOSYAL GÜVENLİK KAPSAMI  ( 4/A, 4/B, 4/C)2026 Şubat
I- Aktif Sigortalılar25.880.728
II- Pasif (Aylık Veya Gelir Alanlar) Sigortalılar 17.062.798
III-Bağımlılar32.701.262
IV-Özel Sandıklar475.297
Sosyal Sigorta Kapsamı (4/A, 4/B, 4/C ve özel sandıklar)76.120.085
Sigortalı Nüfus Oranı%88
Kapsam Dışı Nüfus Oranı%12

Şubat 2026 itibariyle aktif ve pasif sigortalılara bağlı olan ve “Bağımlılar” denilen eş, çocuk vs. den oluşanların sayısı ise 32.701.262’dir. Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminde “bağımlı” (bakmakla yükümlü olunan kişi), sigortalının üzerinden sağlık yardımı ve bazı haklardan yararlanabilen aile bireylerini ifade etmektedir. Bu tanım Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatına göre belirlenmiştir.

4-Bağımlı (Bakmakla Yükümlü Olunan) Kişiler

1-Resmî nikâhlı eş çalışmıyor ya da kendi sigortalılığı nedeniyle sağlık güvencesi yoksa, sigortalı üzerinden yararlanır.

2-Çocuklar

-18 yaşını doldurmamış çocuklar.

-Lise ve dengi öğrenim görüyorsa 20 yaşına kadar.

-Yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşına kadar.

-Malul (engelli) çocuklar için yaş şartı aranmaz (evli olmamak kaydıyla).

-Kız çocukları için eski sistemde farklı uygulamalar vardı; ancak güncel sistemde genel yaş ve eğitim şartları esas alınır.

3Anne ve Baba

Gelirlerinin net asgari ücretin belirli bir oranının altında olması.

-Başka bir sosyal güvencelerinin bulunmaması.

-Sigortalı tarafından bakıldığının SGK tarafından kabul edilmesi.

Bu kişiler sigortalı çalışan, emekli veya hak sahibi kişinin üzerinden sağlık hizmetlerinden yararlanabilir.

5-Aktif sigortalı Sayıları

Şubar 2026 itibariyle aktif (fiilen çalışan ve prim ödeyen) sigortalı sayısı 25.880.728 olup bu sigortalılar, zorunlu, çırak, yurt dışı topluluk, tarım, diğer sigortalılar ve stajyer ve kursiyelerden oluşmaktadır.

 AKTİF SİGORTALILAR25.880.728
1-Zorunlu23.324.684
Zorunlu 4/a, 4/b (Tarım Hariç), 4/c22.684.745
Tarım zorunlu (4/b)616.244
Muhtar23.695
2-Çırak587.473
3-Yurt dışı Topluluk10.040
4-Tarım (4/a-2925)12.173
5-Diğer Sigortalılar479.448
6-Stajyer ve Kursiyerler1.466.910

5.1-Yurtdışı Topluluklar

Sosyal Güvenlik Kurumun verileri arasında yer alan “Yurtdışı Topluluklar” ifadesinin açıklanmasında fayda vardır.Bu ifade genellikle Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarını veya yurtdışında geçen hizmetlerini Türkiye’de borçlanma yoluyla değerlendirmek isteyen kişileri kapsamaktadır.

Bu kapsamda olanlar:

-Yurtdışında çalışan Türk vatandaşları

-Yurtdışında ev kadını olarak geçen süreleri borçlanmak isteyenler

-Türkiye ile sosyal güvenlik anlaşması olan ülkelerde çalışanlar

-Geçici görevle yurtdışına gönderilen işçiler

Özetle: “Yurtdışı topluluklar” ifadesi, Türkiye dışında geçen çalışma veya ikamet süreleri sosyal güvenlik açısından değerlendirilen sigortalı grupları ifade etmektedir.

5.2-Diğer Sigortalılar Tanımı

Yukarıdaki tabloda yer alan veriler arasındaki “Diğer Sigortalılar” ifadesi ise klasik kategorilere (4/A işçi, 4/B Bağ-Kur, 4/C memur) doğrudan girmeyen ancak kanun gereği sigortalı sayılan özel grupları ifade eder.

Bunlara örnek olarak:

-Ev hizmetlerinde çalışanlar (belirli gün ve prim şartıyla)

-Kısmi süreli çalışan bazı özel gruplar

-Ceza infaz kurumlarında çalışan hükümlüler

-Sanatçılar ve bazı serbest meslek grupları (özel düzenlemelerle)

verilebilecektir. Yani “diğer sigortalılar” ifadesi, sistemin ana omurgası dışında kalan ama kanunla sigortalı kabul edilen grupları tanımlamaktadır.

6-Pasif Sigortalı Sayıları

Yukarıda ifade edildiği üzere fiilen çalışma hayatında olmayan ve prim ödemesi yapmayan ancak emekli aylığı veya diğer gelir elde eden pasif sigortalıların sayısı ise Şubat 2026 itibariyle 17.062.798’ dir. Bu sigortalılar ise aşağıdaki gibi gruplandırılmıştır.

PASİF (Aylık Veya Gelir Alanlar) SİGORTALILAR)17.062.798
1-Yaşlılık Aylığı Alanlar12.282.151
2-Malullük Aylığı Alanlar126.651
3-Vazife Malulü  Aylığı Alanlar16.227
4 – Ölüm Aylığı Alanlar (Kişi)3.659.001
5-Sürekli İşgöremezlik Geliri Alanlar    91.946
6-Sürekli İşgöremezlik Ölüm Geliri Alanlar (Dosya)72.486
7-Sürekli İşgöremezlik Ölüm  Geliri Alanlar (Kişi)  104.510

Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi içinde “özel sandıklar”, genel sosyal güvenlik kurumu sistemi (bugünkü Sosyal Güvenlik Kurumu-SGK) dışında, belirli kurum veya meslek gruplarına ait çalışanlar için kurulmuş emeklilik ve sosyal yardım fonlarıdır. Özel sandıklar, 506 sayılı mülga Sosyal Sigortalar Kanunu’nun geçici 20. maddesi kapsamında kurulmuştur. Bu yüzden uygulamada genellikle “Geçici 20. madde sandıkları” olarak da anılırlar. Bu sandıklar genellikle, banka çalışanları, sigorta şirketi çalışanları ve bazı büyük özel kurum personeli için kurulmuştur. Örneğin TOBB’un, Türkiye İş Bankası, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Mensupları için özel Emeklilik Sandığı kurulmuştur.

2006 yılında çıkarılan 5510 sayılı Kanun ile sosyal güvenlik sistemi tek çatı altında (SGK) toplanmış, ancak bu özel sandıklar tamamen kaldırılmamış; mevcut üyeleri için faaliyetlerine devam etmektedirler. Yeni personel genellikle doğrudan SGK kapsamına alınmaktadır. Bu sandıklara bağlı sigortalı sayıları ise aşağıdaki gibidir.

 ÖZEL SANDIKLAR476.098
1- Aktif Sigortalılar149.494
2- Aylık Alanlar117.129
3- Bağımlılar209.475
4- Özel Sandıklar Aktif /Pasif Oranı1,28

7-Bağ-Kur(4/b) Özelinde Sigortalı Sayıları

2026 Şubat ayı itibariyle 4/b kapsamında aktif sigortalı sayısı 3.165.742 kişidir. Bunların 3.033.256 kişisi zorunlu sigortalıdır. 4/b’li olan ve zorunlu sigortalı olanlar, zorunlu tarım sigortalıları dışındakiler 2.393.317, tarımda çalışan ve zorunlu sigortalı sayılanlar 616.244 ve muhtarlar ise 23.695 kişiden oluşmaktadır. 4/b’li olup da isteğe bağlı sigortalı sayısı ise 132.486 kişidir. Durum aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

 AKTİF SİGORTALILAR (4/b)3.165.742
1-Zorunlu3.033.256
Zorunlu Tarım Hariç2.393.17
Tarım zorunlu (4/b)           616.244
Muhtar23.695
2-İsteğe Bağlı132.486

4/b’li olan ve aylık ve gelir alan “Pasif sigortalı” sayısı ise 2.920.112 kişidir. Bu kişiler de aşağıdaki tabloda gösterilen gruplardan oluşmaktadır.

 PASİF (Aylık veya Gelir Alanlar) SİGORTALILAR2.919.563
1-Yaşlılık Aylığı Alanlar1.790.956
2-Malullük Aylığı Alanlar22.317
3-Ölüm Aylığı Alanlar (Dosya)943.919
4-Ölüm Aylığı Alanlar (Kişi)  1.104.687
5- Sürekli İşgöremezlik geliri Alanlar486
6-Sürekli İşgöremezlik Ölüm Geliri Alanlar (Dosya) 721
7-Sürekli İşgöremezlik Ölüm Geliri Alanlar (Kişi)
 
1.666

Kasım 2025 verilerine göre 4/b’li aktif ve pasif sigortalılara bağımlı olan kişi sayısı ise 10.021.551’dir. Bu verilere göre ülkemizde 4/b’li aktif, pasif ve bağımlıların toplamı 16.158.529 kişi olmaktadır. Bu dönemde sadece 4/b’li sigortalılarının aktif/pasif oranı ise 1.17 iken 2026 Şubat ayı verilerine göre aktif/pasif oranı 0.79 olarak belirtilmiştir. Ancak bu farkın Şubat 2026 yılı verileri içinde “bağımlılar” sayısı verilmemesinden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Yukarıda yer verilen genel rakamlar içinde daha çok esnaf ve sanatkarın içinde bulunduğu Tarım dışındaki aktif sigortalı olanlar ise aşağıdaki gibidir.

Tarım HariçŞubat 2026
Aktif Sigortalılar2.549.498
1- Zorunlu2.417.012
Zorunlu (Tarım Hariç)         2.393.317
Muhtar23.695
2- İsteğe Bağlı132.486

Tarım sigortalıları dışındaki Pasif 4/b’li sigortalılar aşağıdaki gibidir.

 Pasif (Aylık veya Gelir Alanlar) Sigortalılar2.099.819
1-Yaşlılık Aylığı Alanlar1.279.476
2 -Malullük Aylığı Alanlar15.754
3-Ölüm Aylığı Alanlar (Kişi)802.509
4-Sürekli İşgöremezlik Geliri Alanlar551
5-Sürekli İşgöremezlik Ölüm  Geliri Alanlar (Kişi)

1.345

8-Sistem Üzerine Değerlendirme

Yukarıda gösterilen veriler ışığında Şubat 2026 itibariyle aktif/pasif oranının 1,59 olduğu anlaşılmaktadır. 2002 yılında yaklaşık %2 civarında olan bu oranın, 1,59’a düşmüş olması sistemin sürdürülebilirliği açısından tehlike yaratmaktadır. Geçmişle kıyaslandığında her emekliyi finanse eden aktif sigortalı sayısı düşüş eğilimindedir.

Bununla birlikte aktif sigortalı sayısı 26 milyonu aşarak geniş tabanlı bir prim havuzu oluşturduğunu söyleyebiliriz. Ancak ülke nüfusunun yaşlanması ve doğum oranlarının düşmesi de gelecekte aktif pasif sigortalı oranını düşüreceğini söylemek yanlış olmayacaktır. Aktif/pasif oranındaki düşüş, uzun vadede sistem üzerindeki finansal baskıyı artırabilecektir.

Farklı istatistiklere göre Türkiye’de emekli olup çalışmaya devam eden kayıtlı emeklilerin sayısı yaklaşık 2,1 milyon civarına ulaşmıştır. Bu durum hem iş gücü arzındaki değişimi hem sosyal güvenlik sistemine katkı (SGDP primi gibi) sağladığı söylenebilecekse de emekliliğin tadını çıkarması gereken insanların çalışma hayatına dönmeleri ekonomik sıkıntılar ve geçinme sorununa işaret etmektedir. Emekli maaşları tahmin edilen enflasyon oranlarına göre artırılmakta, ancak enflasyonun yüksek seyrettiği dönemlerde reel satın alma gücü baskı altında kalabilmektedir.

Aktif/Pasif Dengesi: 4/a’lı sigortalı olanlar aktif sigortalıların büyük çoğunluğunu oluşturmaktadır. 4/b’li ise, kendi hesabına çalışan esnaf ve serbest meslek sahiplerini kapsamakta ve aktif sigortalılar içerisinde önemli bir paya sahiptir. Türkiye’de aktif olarak çalışan ve SGK sistemine prim ödeyenlerin sayısının, aylık alan emeklilere göre hâlâ daha yüksek olduğunu söyleyebiliriz. Ancak emekli sayısındaki artış, çalışan sayısına göre daha hızlı ilerlemesi SGK mali yapısında baskı yaratacaktır.

Bağ-Kur Emeklileri: Bağ-Kur’lu (4/b) yalnızca esnafı değil tarım ve serbest meslek mensuplarını da kapsamaktadır. Özellikle Bağ-Kur’lu emeklilerin gelir seviyeleri, serbest çalışanın prim geçmişi ve sektörlere göre önemli farklılıklar sergilemektedir. Bağ-Kur’lu sigortalılar, kendi nam ve hesabına çalışma şeklinde sigortalı olduklarından, genellikle en az sigortalılık süresi ve prim ödeme şartlarını sağladıklarında emekli olmakta ve emeklilik maaşı hesaplamasında prim gün sayısı ve prime esas kazanç önemli olduğundan genelde çok düşük emekli aylığı almaktadırlar.

Emekli Maaş Artış Mekanizması: Enflasyon bazlı artış sistemi emeklileri korusa da yüksek enflasyon dönemlerinde gelir kaybını tam telafi etmemektedir. Özellikle hedef enflasyona göre yapılan artışlar hedeflerin sapması halinde maalesef reel bir ücret kaybı yaşanmaktadır. 

Yorum Yapın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir