Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri (ESKKK), esnaf ve sanatkarların bankalardan kredi alabilmesi için kefalet sağlamak üzere esnaf ve sanatkar olma şartlarını taşıyanların kurduğu kuruluşlardır. Kooperatifin üyelik şartları ve amaçları Kooperatif anasözleşmesinde yazılı olup şartları taşımayanların üye olması mümkün değildir. Bu Kooperatifler 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu uyarınca kurulmakta olup temel amacı Halk Bankasının Hazine destekli, faiz indirimlikredilerine kooperatif kefaleti ile erişim sağlamaktır.
1-Kredi Kefalet Kooperatifleri Aracılığıyla Esnafa Verilen Krediler
Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatiflerinin, amacı “Esnaf ve sanatkârlara mesleki faaliyetleri için gerekli krediyi sağlamak veya kredi ve banka teminat mektubu almak üzere kefil olmak” olarak tanımlanmıştır. Esnaf ve sanatkârlar, ortağı oldukları Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri kefaletiyle Türkiye Halk Bankası’ndan Hazine sübvansiyonlu kredi kullanabilmektedir.
Esnaf ve sanatkarlara kullandırılan kredilerin faizleri ile ticari kredi faizleri arasındaki fark devlet tarafından karşılanmaktadır.
ESKKK’ye Ortak olabilmenin şartları aşağıdaki gibidir.
-Esnaf ve sanatkar olmak,
-Esnaf ve sanatkar siciline kayıtlı bulunmak,
-İş veya ikamet yeri kooperatifin çalışma bölgesi içinde bulunmak,
-Aynı zamanda başka bir Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifi ortağı olmamak.
Ortaklığa giriş şartlarını taşıyanlar ve ortak olmak isteyenler, başvuru dilekçesiyle yazılı olarak kooperatife müracaat etmelidirler. Müracaat sahibinin durumu Yönetim Kurulu tarafından araştırılır ve şartları taşıması halinde Kooperatife üyeliği kabul edilir. Kabul veya ret kararı 15 gün içerisinde ilgiliye yazılı olarak bildirilir.
Kooperatif, bir ortağın kredi talebi ile ilgili olarak;
-Kooperatif Ortağın ekonomik ve mali durumunu araştırır, istihbarat raporu veya bülteni düzenler ve kefalet haddini tespit eder,
-Kredi teklifini T. Halk Bankasına iletir.
-İletilen teklif T. Halk Bankasınca incelenir ve banka tarafından tekrar istihbarat yapılır.
-İstihbarat olumlu sonuçlandığı takdirde ortak kredilendirilir.
2- Kredi Türleri ve Özellikleri
TESKOMB’un web sayfasında yer alan bilgilere göre kredi türleri aşağıda gösterilmiştir.
2.1-İşletme Kredisi;
-Azami 48 ay vadeli (1-3 ve 6 aylık ödeme seçenekleriyle) ve
-Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatiflerinin risk grubuna göre azami 1.000.000 TL limitli kredilerdir.
2.2-Usta Girişimci Kredisi;
-3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında, kredi başvuru tarihi itibariyle en az 1 yıllık ustalık belgesine sahip olan ve ustalık belgesiyle ilgili meslek kolunda, son 1 yıl içinde kendi adına işletme kurduğunu belgeleyen girişimci esnaf ve sanatkârlara, %100 faiz indirim oranıyla verilen ve,
-Aynı işletme için başka bir kurum ve kuruluştan hibe desteği almayanlar ile son bir yıl içinde ticari faaliyetini veya vergi mükellefiyetini sonlandırmayanların faydalanacağı kredilerdir.
2.3-Yatırım Destek Kredisi;
-Esnaf ve sanatkarlara işyeri ve taşıt alımına yönelik ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olarak verilen,
-60 aya kadar vadeli (aylık ve 3 aylık ödeme seçenekleriyle),
-Ticari faaliyetlerde kullanılacak sıfır kilometre araçlar için 48 aya kadar vadeli (aylık ve 3 aylık ödeme seçenekleriyle),
-Azami 2.500.000.-TL limitli kredilerdir.
2.4-Genç Girişimci Kredisi;
-KOSGEB tarafından sağlanan hibe ve faizsiz kredi desteğinden yararlananlar hariç olmak üzere; KOSGEB Uygulamalı Girişimcilik Eğitimini bitiren, kredi başvuru tarihi itibarıyla 35 yaşını tamamlamamış olan genç girişimci esnaf ve sanatkarlara KOSGEB tarafından onaylanan projelerini Halk Bankasına sunmaları durumunda, 300.000.-TL’ye kadar %100 faiz indirim oranıyla tahsis edilen,
-Önceki yıllardan Hazine ve Maliye Bakanlığı faiz destekli kredi borcu bulunmayanların kullanabileceği bir kredidir.
2.5- Kaybolmaya Yüz Tutan Meslekler Kredisi;
-193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 9’uncu maddesinde belirtilen, geleneksel, kültürel, sanatsal değeri olan kaybolmaya yüz tutan meslek kollarında (el dokuma işleri, bakır işletmeciliği, çini ve çömlek yapımı, sedef kakma ve ahşap oyma işleri, kaşıkçılık, bastonculuk, semercilik, yazmacılık, yorgancılık, keçecilik, lüle ve oltu taşı işçiliği, çarıkçılık, yemenicilik, oyacılık ve bu işlere benzerlik gösterdikleri Maliye Bakanlığı’nca kabul edilen) faaliyet gösteren ve “Esnaf Vergi Muafiyet Belgesi” sahibi esnaf ve sanatkarlar için % 100 faiz indirim imkanı ile kullandırılan kredidir.
3. Kredi Kullanım İstatistikleri
Ticaret Bakanlığının Mart 2026 Kooperatif Veri Bültenine göre,Ülkemizde faal ve faal olmayan, 49.644 kooperatif, 328 birlik, 14 merkez birlik ve 1 Türkiye Milli Kooperatifler Birliği bulunmaktadır. Mevcut durumda KOOPBİS’e (Kooperatif Bilgi Sistemi) kayıtlı ortak sayısı 4.744.399’dir.
Türkiye’de faaliyet gösteren kooperatif merkez birlikleri arasında en fazla ortak sayısına sahip merkez birliği, Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri Birlikleri Merkez Birliği’dir (TESKOMB).
Amacı esnaf ve sanatkarlara düşük ve hazine destekli kredi kullanmasını sağlamak olan Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri (ESKKK), ESKKK birliklerine; bu birlikler ise TESKOMB’a ortaktır.
Esnaf ve sanatkârlar, ortağı oldukları Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri kefaletiyle Türkiye Halk Bankasından Hazine sübvansiyonlu kredi kullanabilmektedir. Hazine sübvansiyonlu esnaf kredileri; %50 faiz sübvansiyonlu krediler ve sıfır faizli krediler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Son bir yıl içerisinde (Nisan 2025-Mart 2026) ülkemiz genelinde toplam 254.009, 2026 yılında ise Mart ayı sonu itibariyle 52.977 adet kredi kullandırımı yapılmış durumdadır.
2023’te 441.151 kredi ile 164 milyar TL, 2024’te 232.192 kredi ile 114,8 milyar TL kredi sağlanmış, 2025’in ilk dört ayında ise 51,5 milyar TL’lik kredi kullandırılmıştır.
Son bir yıl içerisinde (Nisan 2025-Mart 2026) Ülkemiz genelinde toplam 184,4 milyar TL, 2026 yılında ise Mart ayı sonu itibariyle 39,9 milyar TL tutarında kredi (%50 ve %100 faiz indirimli) kullandırımı yapılmış durumdadır.
4- Değerlendirme ve Öneriler
Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri, esnafın finansmana erişimini kolaylaştıran, farklı kredi türleriyle ihtiyaçları karşılayan önemli bir sistemdir. Faiz desteği, uzun vadeli ödeme imkânları ve kooperatif yapısının sağladığı kefalet ile küçük işletmelerin sermaye ihtiyacı dengelenmektedir.
Kooperatifler aracılığıyla kefalet sisteminin faiz sübvansiyonlu krediler ile esnafın finansmana erişimi kolaylaştırıldığı bir gerçektir. Bu yönüyle kredilerin çeşitlendirilmesi (genç girişimciler, kaybolmaya yüz tutan meslekler, yatırım gibi) esnafın farklı finansman ihtiyaçlarını karşılaması açısından önemli bir kaynaktır.
Ayrıca Kooperatif yapılanmasının il ilçe ve Bölge düzeyinde yapılanması da yerel ihtiyaçları daha iyi belirleyen bir yapı oluşturduğunu söyleyebiliriz.
Kredilerin takibe dönüşme riski ve kooperatiflerin kendi mali yapıları zaman zaman kredi verme kapasitesini sınırlayabilme ihtimaline karşılık kooperatiflerin ipotek ve teminat alma işlemlerinde daha dikkatli olması gerekmektedir.
Yine bu çerçevede;
-TESKOMB ve Ticaret Bakanlığı tarafından illere göre yıllık kredi adet ve tutar verilerinin düzenli yayımlanması, bölgesel politikaların etkinliğini arttıracaktır.
-Kooperatiflerin mali yapıları ve risk fonları güçlendirilerek, özellikle ekonomik dalgalanmalar döneminde kredi vermeye devam etme kapasitesi artırılmalıdır.
-Esnafa kredi kullanımı, nakit yönetimi ve kefalet sistemi ve finansal okur yazarlık konularında eğitimler verilmesi, borç geri ödeme performansını iyileştirebilecektir.
-Yeşil yatırım, dijitalleşme, e-ticaret gibi alanlara özel kredi ürünleri tasarlanarak esnafın üretkenliğini artıracak hedef krediler oluşturulması faydalı olacaktır.
