Milli ekonominin ve ticaretin gereklerine ve kamu yararına uygun olarak Türkiye sınırları içinde her türlü ölçü ve ölçü aletlerinin doğru ayarlı ve uluslararası birimler sistemine uygun olarak imalini ve kullanılmasını sağlamak amacıyla 21.01.1989 tarihli Resmi Gazete’de 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu yayımlanmıştır.
Anılan Kanunun 9 uncu maddesinde gösterilen ilk, periyodik ve ani muayenelerle şikayet ve stok muayenelerinin usul ve esaslarının tespiti ve bunların kimler tarafından, ne şekilde ve ne suretle yapılacaklarını ve muayeneye tabi ölçü ve ölçü aletleri sahiplerinin veya bunları kullananların görev ve sorumluluklarını belirlemek için de 24.07.1994 tarihli Resmi Gazete’de “Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliği” yayımlanmıştır.
Söz konusu Kanun ve Yönetmelikte birçok ölçü aleti tanımlanmış olup tartı aletleri de bunlardan birisidir. Tartı aletlerinin muayene işlemleri ile bu muayeneleri yapanların ve tartı aletlerini kullananların görev, yetki ve sorumlulukları 04.09.2013 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Tartı Aletleri Muayene Yönetmeliğinde düzenlenmiştir
Tartı Aletlerinin Periyodik Muayenesi
Tartı Aletleri Muayene Yönetmeliğine göre, tartı aletlerine ilişkin, ilk muayene, periyodik muayene, ani muayene, şikayet muayenesi, stok muayenesi şeklinde muayeneler yapılmakta ve tartı aletlerinin piyasaya arzından sonra bu Yönetmelik kapsamındaki muayene işlemlerinin yaptırılmasından kullanıcı sorumlu olmaktadır.
Periyodik muayene, iki yılda bir olmak üzere yapılan genel muayenedir. Muayene süresi, tartı aletinin damgalandığı yıldan itibaren başlanarak yıl olarak hesaplanır. Damga süresini doldurmuş tartı aletlerinin periyodik muayeneleri için, kullanıcılar tarafından sürenin dolduğu yılı takip eden yılın Ocak ayının başından Şubat ayının sonuna kadar periyodik muayene için dilekçe verilmesi gerekmektedir.
Muayene Ücretleri
18.12.2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Ölçü ve Ölçü Aletlerinden Alınacak Muayene ve Damgalama Ücret Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”e göre 2026 yılında uygulanmak üzere, ölçü ve ölçü aletlerinden alınacak muayene ve damgalama ücretleri yeniden belirlenmiştir.
Uzun bir liste halinde belirlenen ücretlerden esnaf ve sanatkarları ilgilendiren ölçü aletleri olan otomatik olmayan tartı aletlerinde (5.3 Sınıf III ve Sınıf IV Tartı Aletleri -Mekanik- Elektronik) muayene ve damga bedeli 361 TL ile 14.451 TL aralığında uygulanacak olup otomatik tartı aletlerinde bu tutar 2.681TL ile 4.465 TL arasında değişecektir. Yönetmeliğe göre, taksimetreler 718 TL’ye muayene edilecek, takograf cihazlarının muayene bedeli ise 895 TL olarak uygulanacaktır. Yine, muayene ve damgalama bedelleri, uzunluk ölçüleri için 16 TL, hacim ölçekleri için 91-272 TL, kütle ölçüleri için 91-904 TL belirlenmiştir.
Süresinde Muayene Yaptırmamanın Cezası
3516 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine göre “d) Damgası kopmuş, bozulmuş, periyodik muayene zamanında müracaat edilmemiş veya damga süresi geçirilmiş veya damgaları iptal edilmiş ölçü ve ölçü aletlerinin kullanılması, satışa arzı veya satılması, alım satım yerlerinde bulundurulması, damgaları iptal edilmiş ölçü ve ölçü aletlerinin, tamirlerinden sonra tekrar muayene ve damga yaptırılmadan sahiplerine teslimi,” yasaklanmıştır.
Yasağa aykırılık halinde aynı Kanunun “İdari cezalar” başlıklı 15/c maddesinde düzenlenen “(…)Damgası kopmuş, bozulmuş, damga süresi geçmiş ölçü aletini kullanan kişiye, ölçü aletinin türüne ve kullanıldığı işin niteliğine göre beşyüz Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Ayrıca bu ölçü aletlerine el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir.”
hükmüne göre idari para cezası verilecektir.
Ayrıca, ayarının doğru olmadığını bildiği aletle ölçü yapan ve bu suretle haksız menfaat temin eden kişi, Türk Ceza Kanunu’nun dolandırıcılık suçuna ilişkin hükümlerine göre cezaya muhatap olabilecektir.
Öte yandan, 3516 sayılı Kanunda yer verilen idari para cezaları her yıl arttırılmaktadır. Konuyla ilgili Kabahatler Kanunu’nun 17 nci maddesinin yedinci fıkrası aynen;
“(7) İdarî para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu suretle idarî para cezasının hesabında bir Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz. Bu fıkra hükmü, nispi nitelikteki idarî para cezaları açısından uygulanmaz.” şeklindedir.
27/11/2025 tarihli ve 33090 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No:585)’nde 2025 yılı için yeniden değerleme oranı % 25,49 (yirmibeş virgül kırkdokuz) olarak tespit edilmiş olup, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu’nun 15 inci maddesine istinaden uygulanan idari para cezaları da bu oranda arttırılarak 01.01.2026 tarihinden geçerli olmak üzere aşağıdaki gibi uygulanacaktır.
| Kanun Maddesi | Suç Konusu Eylem | 2025 Yılı İdari Para Ceza Miktarı (TL) | 2026 Yılı İdari Para Ceza Miktarı (TL) |
| 15/a | Bu Kanunun 6 ncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen istisna dışında, resmi ve özel sözleşmelerde, her türlü evrak, belge ve ilanlar ile miktar belirtilen etiketlerde ve kanunlara göre tutulan defterlerde uluslararası birimleri kullanmayan kişiye | 4.784 | 6.003 |
| 15/b | Yurt içinde ölçü ve ölçü aleti yapan fabrika ve imalathanelerle tamir atölyelerinde, yapılan veya tamir edilen ölçü ve ölçü aletleri için Bakanlıkça tespit edilen esaslar dahilinde ve örneğine uygun, tasdikli imalat defteri tutmayan kişiye | 12.019 20.535 | 15.082 25.769 |
| 15/c | Damgası kopmuş, bozulmuş, damga süresi geçmiş ölçü aletini kullanan kişiye, ölçü aletinin türüne ve kullanıldığı işin niteliğine göre beşyüz Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Ayrıca bu ölçü aletlerine el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir | 4.631 92.621 | 5.811 116.230 |
| 15/d | Yetkisiz olduğu halde, bu Kanun kapsamına giren ölçü aletlerinin muayenelerini veya tamir ve ayarını yapan kişiye, ikibin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. | 18.522 92.621 | 23.243 116.230 |
| 15/e | Ani muayenelerde veya ölçü aleti sahibi haricindeki kimselerin müracaatı üzerine yapılan şikâyet muayenelerinde ayarı doğru olmayan ölçü aletlerini kullanan kişiye, ölçü aletinin türüne ve kullanıldığı işin niteliğine göre ikiyüzyetmiş Türk Lirasından ikibinyediyüz Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir. Ayrıca bu ölçü aletlerine el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. | 1.849 18.522 | 2.320 23.243 |
| 15/f | Ambalajında belirtilen veya yetkili makamlarca tespit edilen miktarlara uymayan bir malı üreten, satışa arzeden veya satan kişiye bin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. | 34.570 97.145 | 43.381 121.907 |
| 15/g | Bu Kanun hükümleri gereğince Bakanlıkça tespit edilen tarifeler üstünde ücre talep eden veya alanlara beşyüz Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir | 12.019 34.570 | 15.082 43.381 |
| 15/h | Ölçü aletlerinin muayenelerini veya tamir ve ayarını yapmak için Bakanlık tarafından yetkilendirilen servislerin, yetki kapsamındaki hizmetlerde ilgili kanun ve yönetmeliklere aykırı faaliyette bulunması halinde ikibin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. | 18.522 92.621 | 23.243 116.230 |
| 15/i | Uluslararası birimler sistemine göre yapılmamış olan veya bu sisteme göre imal edilmiş olmakla beraber nitelikleri bakımından bu Kanun hükümlerine uygun bulunmayan ölçü ve ölçü aletlerini ticaret maksadıyla imal eden, ithal eden, satan, satışa arz eden, satın alan veya bulunduran kişiye onbin Türk Lirasından ellibin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Ayrıca bu ölçü aletlerine el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. | 92.621 463.096 | 116.230 581.139 |
| 15/j | Damgalanmamış ölçü ve ölçü aletlerini satan, satışa arz eden veya ticari ilişkide kullanan kişiye bin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Ayrıca bu ölçü aletlerine el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. | 9.264 92.621 | 11.625 116.230 |
| 15/l | (Ek:19/2/2025-7542/7 md.) Bu maddede sayılan fiiller haricinde, ölçü ve ölçü aletlerinin muayene, tamir ve ayar işlemlerine ilişkin olarak bu Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenleyici işlemlere aykırı hareket edenlere beşbin Türk Lirasından ellibin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir. | 5.000 50.000 | 6.274 62.745 |
