5362 sayılı Kanunun “Odaya Kayıt” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“(…)
Aynı iş yerinde birden fazla konuda faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar esas faaliyeti ile ilgili odaya kayıt olurlar. Ancak, üye isterse yükümlülüklerini yerine getirmek kaydıyla diğer faaliyetleriyle ilgili odalara da sicil marifetiyle kayıt yaptırabilir.
(…)”
denilmiş, “Sicile kayıt mecburiyeti ve sicil işlemleri” başlıklı 68 inci maddesinin üçüncü fıkrasında ise;
“Esnaf ve sanatkârların meslekî faaliyette bulunabilmeleri ve ilgili odaya kaydedilmeleri için sicile kayıtları şarttır ve sicile her bir meslek için ayrı kayıt yapılması gereklidir. Sicile kaydı yapılan esnaf ve sanatkârların ilgili odaya kayıt için bilgilerinin gönderilmesi, sicil tarafından elektronik ortamda Bakanlık e-esnaf ve sanatkâr veri tabanında gerçekleştirilir. (…).”
hükmüne yer verilmiştir.
Esnaf ve Sanatkarlar Sicili Yönetmeliği’nin “Tescil” başlıklı 23 üncü maddesinde de;
“(1) Esnaf ve sanatkârlar, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren durumlarını otuz gün içinde bağlı bulundukları sicile tescil ve sicil gazetesinde ilan ettirmekle yükümlüdürler. Bu yükümlülüğü yerine getirmediği tespit edilenler birlik tarafından ruhsat vermekle yetkili ilgili kurum ve kuruluşlara bildirilir. İlgili kurum ve kuruluşlar, sicil kaydı yapılana kadar bunların faaliyetlerini durdurur.
(2) Esnaf ve sanatkârların meslekî faaliyette bulunabilmeleri ve ilgili odaya kaydedilmeleri için sicile kayıt yaptırmaları şarttır ve sicile her bir meslek için ayrı kayıt yapılır.
(3) Sicilin çalışma bölgesi içerisinde bir esnaf ve sanatkârın aynı meslek kolu ile ilgili birden fazla işyeri açması halinde, açılan diğer işyerleri şube olarak adlandırılır. Şube açılması ve kapanması tescil edilmiş hususlarda değişiklik olarak değerlendirilir.
(…)”
düzenlemesine yer verilmiştir.
Buna göre, esnaf ve sanatkar açısından “sicile” ve “odaya” olmak üzere iki ayrı kayıt söz konusudur. Kişi aynı işyerinde iki farklı mesleği icra ediyorsa (örneğin hem muslukçuluk hem de boyacılık yapıyorsa), her bir mesleği açısından sicile kayıt yaptırması zorunludur.
Bununla birlikte iki ayrı meslek aynı işyerinde yapıldığı için kişinin beyanına bağlı olarak esas faaliyeti ile ilgili olan odaya kaydolma zorunluluğu bulunmaktadır. Ancak, kişinin diğer mesleğinden de oda üyeliği kaydı yaptırması, esnaf ve sanatkarın kendi tercihine bırakılmıştır.
Bunun yanında 5362 sayılı Kanunun 6 ncı ve 68 inci maddeleri uyarınca iki ayrı meslek farklı işyerlerinde yürütülüyor ise her iki meslekten dolayı sicil ve oda kaydı yapılması gerekecektir. Örneğin Berber olan bir kişinin başka bir dükkanda da terzilik yapması halinde hem Berberler Odasına ve hem de Terziler Odasına kaydolması zorunludur. Çünkü iki ayrı meslek demek kişinin iki ayrı meslekten dolayı (NACE kodları) vergi mükellefiyeti yaptırması anlamına gelmektedir.
Bu arada, eğer kişiler meslek sahibi olarak birleşip ticaret şirketi kurmuş iseler bu Şirket tacir kabul edildiğinden Ticaret Odasına kayıt olacaktır. Bu nedenle bu şirkete bağlı olarak mesleğini icra ediyorsa artık bu kişi esnaf değil “işçi” veya şirket ortağı konumundadır. Ancak şirket ortağı olmakla birlikte aynı kişi bir başka yerde vergi mükellefiyeti tesis ettirip dükkan açarak faaliyet yürütüyorsa bu faaliyetinden dolayı esnaf odasına kaydolması gerekmektedir. Bu durumda bu kişi hem esnaf hem de tacir sıfatını taşımış olmayacaktır. Çünkü örneğimizde tacir sıfatı ticaret şirketine ait bir tanımlama olup şirket ortaklarının tacir kimliği yoktur.
