5362 sayılı Kanunun“Fesih, tasfiye ve iptal” başlıklı 15 inci maddesinde,
“Odaların fesih sebepleri şunlardır;
a) Üye mevcudunun yüzden aşağıya düşmesi.
b) Bakanlıkça yapılacak uyarıya rağmen mevzuata aykırı genel kurul kararlarının iki ay içinde düzeltilmemesi.
c) Konfederasyonca tespit edilen yıllık zorunlu giderleri karşılayacak miktarda gelir sağlayamadığının birlik tarafından tespit edilmesi üzerine yapılacak yazılı uyarıya rağmen odanın mali durumunun bir yıl içinde iyileştirilememesi.
d) Odanın faaliyet alanına giren hususlardan aynı meslek koluna mensup esnaf ve sanatkârların zamanla ayrı oda kurmaları sonucu, kalan üye sayısının ikiyüzden aşağı düşmesi.
Odalar yukarıda yazılı sebeplerle Bakanlığın teklifi üzerine yetkili asliye hukuk mahkemesi kararıyla fesih olunur.
Yukarıdaki hükümlere göre feshedilen odaların bağlı oldukları birlikçe görevlendirilecek heyet tarafından, borçları kendi varlığından ödenip, alacakları tahsil edildikten ve tasfiye giderleri de karşılandıktan sonra kalacak meblağ ile ayni haklar, heyet tarafından tutanakla birliğe devredilir. Kuruluşu yapılan odanın, daha sonra kuruluşunun usule uygun olmadığının anlaşılması halinde süre kaydı aranmaksızın odanın kuruluşu Bakanlık tarafından iptal edilir.
Odanın kuruluş işleminin iptali halinde ise, odanın mal varlığı birliğe devredilir. Fesih olan veya kuruluşu iptal olan odaların üye kayıt defterleri birlik tarafından muhafaza edilir.”
hükmü yer almaktadır.
5362 sayılı Kanunun 15 inci maddesine göre,Konfederasyonca tespit edilen yıllık zorunlu giderleri karşılayacak miktarda gelir sağlayamadığının Birlik tarafından tespit edilmesi üzerine yapılacak yazılı uyarıya rağmen mali durumunun bir yıl içinde iyileştirilememesi hali odanın fesih sebepleri arasında sayılmıştır.Odaların anılan Kanun maddesinde sayılan diğer sebeplerle birlikte Bakanlığın teklifi üzerine yetkili asliye hukuk mahkemesi kararıyla fesih olunmaktadır.
Kanunun anılan maddesinin (c) bendinde belirtilen, odanın yıllık zorunlu giderlerini karşılayacak gelir miktarı, TESK tarafından çıkarılan 2006/72 sayılı Genelgede, odalarca tahsil edilen yıllık aidatın 100 katı olarak belirlenmiştir. Ortaya çıkan soru işaretlerinin giderilmesi için ise yine TESK tarafından 12.03.2007 tarih, 2007/16 sayılı Genelge çıkarılarak durum örnekle açıklanmıştır. Genelgeye göre 2007 yılı için 1. grup illerde yıllık aidat 140 TL olup, bir odanın faaliyetine devam edebilmesi için en az 100 üyesinin olacağı varsayımından hareketle yıllık zorunlu giderini karşılayacak geliri (100 üye x 140 TL aidat) =14.000 TL olmalıdır.
Olayı 2026 yılı için uygulayacak olursak, 2026 yılı için belirlenen 1. grup illerde yıllık aidatın 3.310 TL olması karşısında (100 üye x 3.310 TL aidat)= 331.000 TL geliri olmayan Odanın zorunlu giderlerini karşılayamadığı varsayılacaktır. Bu geliri sağlayamayan Odanın feshi için öncelikle Birlik tarafından yazıyla uyarılması ve buna rağmen mali durumunu bir yıl içinde düzeltememesi halinde fesih işlemlerine başlanması gerekecektir.
Kanun hükmüne göre, bahse konu odanın Konfederasyonca tespit edilen yıllık zorunlu giderlerini karşılayamadığının Birlikçe, delilleri ile tespit edilmesi ve sonucunun Bakanlığa bildirilmesi durumunda odayla ilgili fesih süreci başlatılabilmesi mümkündür.
Feshedilen odaların bağlı oldukları birlikçe görevlendirilecek heyet tarafından, borçları kendi varlığından ödenip, alacakları tahsil edildikten ve tasfiye giderleri de karşılandıktan sonra kalacak meblağ ile ayni haklar, heyet tarafından tutanakla Birliğe devredilir. Fesih olan odaların üye kayıt defterleri birlik tarafından muhafaza edilir.
Öte yandan Kanundaki fesih sebeplerinin gerçekleşmesine rağmen feshe ilişkin kararın yetkili asliye hukuk mahkemesince verileceğinden bu mahkemenin kararına kadar Odanın tüzel kişiliği devam edecektir. Tüzel kişiliği devam eden Odanın görev ve sorumlulukları ile hak ve yetkileri de devam etmektedir. Bu nedenle zamanı geldiyse Odanın genel kurulu toplaması gerekecektir. Aynı şekilde fesih davasının devamı sırasında feshe neden olan işlemin ortadan kaldırılması ve fesihten dönülmesi de mümkündür. Bu nedenle de mevcut yönetim kurulunun toplantılarına devam etmesi ve odanın olağan tüm işlemlerinin fesih kararına kadar usulüne uygun yürütülmesi gereklidir.
5362 sayılı Kanunun 15 inci maddesine göre feshedilen odaların tasfiye işlemleri sırasında odaların malvarlıklarının borçlarını karşılayamaması durumunda odaların borçlarıyla ilgili nasıl bir işlem yapılacaktır?
5362 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen sebeplerle hakkında mahkemece fesih kararı verilen odaların tasfiyesinde, bu odalara ait mevcut mal varlığı ve alacakları toplamının borçlarını karşılamaya yeteceği gibi geriye ayni ve nakdi mal varlığı değerinin de kalacağı düşüncesiyle düzenleme yapıldığı, başka bir ifadeyle söz konusu odaların mevcut mal varlığı ve alacaklarının borçlarını karşılamaya yetmeyeceği ihtimalinin göz ardı edildiği değerlendirilmektedir.
Türk Dil Kurumunca, “meblağ” ibaresi “para miktarı, tutar” şeklinde tanımlanmaktadır.
Dolayısıyla, anılan maddede yer alan “kalacak meblağ” ibaresi, “kalacak para miktarı, kalacak tutar” şeklinde okunduğundan, “borçların” kalan para miktarı kavramına dahil edilemeyeceği açıktır.
Bu durumda; 5362 sayılı Kanunda konuya ilişkin açık düzenleme bulunmadığından, anılan Kanunun 15 inci maddesi çerçevesinde hakkında fesih kararı verilen odaların tasfiyesi sonucunda ödenemeyen borçlarının bağlı bulundukları birliğe devredilemeyeceği düşünülmektedir.
Ancak; hakkında fesih kararı verilen odaların tasfiyesi sonucunda ödenmemiş borçlarının kalması, söz konusu odaların borca batık olduğunu göstermektedir. Bu durumun ortaya çıkmasında, odalara ilişkin görevlerini gerektiği gibi yerine getirmeyen birliklerin de sorumluluğu bulunmaktadır. Birliklerin odalara ilişkin görevlerini layıkıyla yerine getirmeleri halinde bu durumun önlenebilmesi mümkündür.
Öte yandan; söz konusu odaların borçlarının ödenememesinin, faal durumdaki odaların da itibarının zedelenmesine, borçlanmalarının zorlaşmasına ve iyi niyetli alacaklıların da zarara uğramasına sebep olacağından Odanın kalan borçlarının Birlik tarafından ödenmesi ve ödenen paranın tahsili için sorumluluğu olan oda yönetim kurulu üyelerine rücu edilmesi mümkündür.
